Dodatek za długoletnią służbę wojskową - progi, naliczanie i wzrost uposażenia

Dodatek za długoletnią służbę wojskową - najważniejsze zasady

Dodatek za długoletnią służbę wojskową przysługuje żołnierzowi zawodowemu po 2 latach służby i wynosi wtedy 2% należnego uposażenia zasadniczego. Następnie rośnie o 1 punkt procentowy za każdy kolejny rok, maksymalnie do 35% po 35 latach. Zasady wynikają z rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej obowiązującego w Wojsku Polskim od 1 stycznia 2025 roku.

Zmiana uprościła wcześniejszy system, w którym przed ukończeniem 15 lat służby dodatek zwiększano skokowo co trzy lata. Obecnie roczny przyrost pozwala łatwiej sprawdzić procent, ale nadal nie rozstrzyga samodzielnie, jakie okresy uwzględni komórka kadrowa. Tu decydują dokumenty, właściwa podstawa prawna i indywidualna historia przebiegu służby.

• Początek uprawnienia - po 2 latach służby wojskowej dodatek wynosi 2% należnego uposażenia zasadniczego.
• Roczny wzrost - każdy kolejny rok służby podnosi dodatek o 1 punkt procentowy.
• Górny limit - po 35 latach służby dodatek osiąga maksymalnie 35% uposażenia zasadniczego.
• Charakter świadczenia - rozporządzenie określa dodatek jako dodatek o charakterze stałym.
• Podstawa obliczenia - procent stosuje się do należnego uposażenia zasadniczego, a nie do całej kwoty obejmującej pozostałe dodatki.

Na czym polega dodatek stażowy w wojsku

Dodatek za długoletnią służbę wojskową to stały składnik uposażenia żołnierza zawodowego, charakteryzujący się procentową wysokością, powiązaniem z okresem służby oraz ustawowym limitem 35%. Nie jest cywilnym dodatkiem stażowym, dodatkiem służbowym ani świadczeniem emerytalnym. Podstawę stanowią art. 439 Ustawy o obronie Ojczyzny i rozporządzenie MON.

Czym jest dodatek za długoletnią służbę?

Dodatek za długoletnią służbę to procent należnego uposażenia zasadniczego przyznawany żołnierzowi zawodowemu po osiągnięciu wymaganego okresu służby wojskowej. Jego ustawowa nazwa ma znaczenie, ponieważ odróżnia świadczenie od innych elementów opisanych w przepisach o uposażeniu.

W rozmowie potocznej często pojawia się określenie „stażowe”. Jest wygodne, lecz może prowadzić na zły trop. Cywilny staż zatrudnienia, okres składkowy w ZUS i staż służby wojskowej to różne pojęcia. Podobnie dodatek służbowy i specjalny w wojsku mają inne przesłanki niż sam upływ kolejnych lat służby.

„Po dwóch latach służby wojskowej” żołnierz zawodowy otrzymuje dodatek w wysokości 2% należnego uposażenia zasadniczego. - Minister Obrony Narodowej, rozporządzenie z 20 grudnia 2024 r.

Czy praca cywilna wlicza się do dodatku?

Nie, pracy cywilnej nie można automatycznie doliczyć do okresu uprawniającego do tego dodatku. Zaliczenie konkretnego okresu wymaga przepisu odnoszącego się do danego rodzaju służby albo sytuacji prawnej; sama umowa o pracę i opłacanie składek ZUS nie przesądzają wyniku.

Z praktyki redakcyjnej wynika, że właśnie tutaj powstaje najwięcej błędów. Kandydat ma przykładowo 8 lat zatrudnienia w firmie i 4 lata zawodowej służby wojskowej, po czym zakłada, że procent powinien odpowiadać 12 latom. Takiego działania nie wolno przyjąć bez jednoznacznej podstawy.

• Staż służby wojskowej - dotyczy okresów kwalifikowanych według regulacji wojskowych i danych ewidencyjnych.
• Staż pracy - wynika ze stosunku pracy i może mieć znaczenie dla innych uprawnień pracowniczych.
• Okres składkowy - służy między innymi do ustalania świadczeń w systemie ubezpieczeń społecznych.
• Dodatek służbowy - wiąże się z warunkami, stanowiskiem lub miejscem pełnienia służby określonymi w rozporządzeniu.
• Emerytura wojskowa - podlega odrębnym zasadom, które opisuje materiał emerytura wojskowa - zasady.

Sam staż zatrudnienia poza Wojskiem Polskim nie daje podstawy do zwiększenia dodatku za długoletnią służbę wojskową.

Progi, naliczanie i data wzrostu

Od 1 stycznia 2025 roku progi dodatku odpowiadają pełnym latom służby: 2% po 2 latach, 3% po 3 latach i dalej po 1 punkcie procentowym rocznie, aż do 35% po 35 latach. Regułę wprowadziło rozporządzenie MON z 20 grudnia 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 1942.

Jakie są aktualne progi dodatku?

Aktualny próg wynosi od 2% po dwóch latach do 35% po trzydziestu pięciu latach służby. Pomiędzy tymi wartościami procent odpowiada liczbie pełnych lat, na przykład 7 lat oznacza 7%, a 21 lat oznacza 21% należnego uposażenia zasadniczego.

Dane prawne sprawdzone: lipiec 2026 r. Podstawa tabeli: tekst jednolity rozporządzenia MON ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 611, uwzględniający zmianę obowiązującą od 1 stycznia 2025 r.

Jak nalicza się kwotę dodatku?

Najpierw ustala się procent wynikający z pełnych lat służby, a następnie mnoży go przez należne miesięczne uposażenie zasadnicze. Przy 10% dodatku i ilustracyjnym uposażeniu zasadniczym 8 000 zł wynik wynosi 800 zł brutto miesięcznie przed uwzględnieniem zasad rozliczenia danego miesiąca.

1. Komórka kadrowa - potwierdza okres służby na podstawie ewidencji, rozkazów i decyzji personalnych.
2. Pełne lata służby - wyznaczają procent zgodnie z § 31 aktualnego rozporządzenia MON.
3. Uposażenie zasadnicze - stanowi podstawę mnożenia, bez dodawania innych świadczeń do podstawy.
4. Komórka finansowa - stosuje ustalony procent do należnej stawki i ujmuje kwotę na liście uposażenia.
5. Dokument uposażeniowy - pozwala porównać procent, podstawę i faktycznie naliczoną kwotę.

Jeżeli uposażenie zasadnicze wzrośnie, kwota dodatku także wzrośnie, nawet gdy procent pozostanie bez zmian. Przykład: 12% z 8 000 zł to 960 zł, natomiast 12% z 8 500 zł to 1 020 zł. Szerzej składniki wynagrodzenia omawia tekst uposażenie żołnierza zawodowego.

Kiedy następuje zmiana progu?

Zmiana progu następuje po osiągnięciu kolejnego pełnego roku okresu służby przyjętego w ewidencji, jednak dokładny dzień skutku finansowego trzeba potwierdzić w decyzji i dokumentacji jednostki. Samodzielne liczenie od przybliżonej daty rozpoczęcia służby może pominąć przerwę albo korektę ewidencyjną.

Każdy pełny kolejny rok służby zwiększa dodatek o 1 punkt procentowy, lecz nie ponad 35% po 35 latach - § 31 rozporządzenia MON, stan prawny na lipiec 2026 r.

Jak ustala się okres służby wojskowej

Okres służby wojskowej ustala komórka kadrowa na podstawie oficjalnej historii przebiegu służby, rozkazów personalnych, decyzji oraz dat powołania, zwolnienia i ponownego powołania. Żołnierz nie powinien opierać wyliczenia wyłącznie na własnej pamięci, pasku wynagrodzenia ani kalkulatorze internetowym.

Jak sprawdzić staż w dokumentach?

Zacznij od zestawienia wszystkich dat powołania i zwolnienia w jednej chronologicznej tabeli, a następnie porównaj ją z dokumentami znajdującymi się w ewidencji wojskowej. Ten prosty krok szybko ujawnia lukę, nakładające się okresy albo inną datę przyjętą przez kadry.

1. Data rozpoczęcia służby - przepisz ją z rozkazu lub decyzji, nie z życiorysu czy profilu zawodowego.
2. Historia przebiegu służby - zaznacz kolejne jednostki, stanowiska oraz okresy pozostawania w określonym statusie.
3. Decyzje personalne - sprawdź powołanie, zwolnienie, przeniesienie i ponowne powołanie.
4. Decyzja o dodatku - porównaj wskazaną wartość procentową z liczbą pełnych lat uznanych przez kadry.
5. Lista uposażenia - zweryfikuj procent, podstawę obliczenia, kwotę oraz miesiąc wprowadzenia zmiany.
6. Pisemne potwierdzenie - poproś komórkę kadrową o wyjaśnienie, jeśli dokumenty wskazują różne daty.

Które okresy wymagają indywidualnej oceny?

Indywidualnej oceny wymagają przede wszystkim okresy rozdzielone zwolnieniem ze służby, wcześniejsze formy służby oraz zdarzenia, których skutków nie da się wyczytać z samej daty. Dokumentacja musi pokazać status prawny żołnierza w każdym spornym przedziale.

Przykładem jest osoba, która pełniła określoną formę służby, następnie przez kilkanaście miesięcy pracowała cywilnie i później została powołana do zawodowej służby wojskowej. Nie wolno po prostu zsumować całej osi czasu. Najpierw trzeba rozdzielić poszczególne okresy, wskazać ich podstawy i sprawdzić aktualne przepisy.

Wiążące ustalenie stażu służby wymaga danych ewidencyjnych, ponieważ sam kalendarz nie rozstrzyga prawnego charakteru każdego okresu.

Przerwy i weryfikacja okresów

Przerwa w służbie nie zawsze zeruje wcześniej ustalony okres, ale jej wpływ zależy od charakteru zdarzenia, statusu żołnierza i regulacji obowiązujących dla danego przypadku. Odpowiedź wymaga analizy dat, decyzji kadrowych oraz aktualnego rozporządzenia, a nie zastosowania jednej zasady do wszystkich żołnierzy.

Czy każda przerwa zeruje staż?

Nie, nie każda przerwa automatycznie zeruje staż, ale nie każda może też zostać zaliczona. Komórka kadrowa musi ustalić, czy dany przedział stanowi okres służby albo okres uwzględniany na podstawie konkretnego przepisu.

• Zwolnienie i ponowne powołanie - wymagają porównania decyzji kończącej poprzednią służbę z dokumentem nowego powołania.
• Praca cywilna między okresami służby - nie staje się okresem służby tylko dlatego, że rozdziela dwa wojskowe etapy kariery.
• Zmiana jednostki - sama w sobie nie oznacza przerwy, jeżeli ciągłość wynika z dokumentów personalnych.
• Służba poza granicami państwa - wymaga sprawdzenia statusu i dokumentu skierowania, nie samego miejsca wykonywania zadań.
• Nieobecność w służbie - jej wpływ zależy od podstawy prawnej oraz sposobu ujęcia w ewidencji.
• Niepełne akta - powinny zostać uzupełnione przed wydaniem kategorycznej oceny finansowej.

Wpływ przerwy zależy od jej rodzaju i zasad zaliczania okresów; rozstrzygnięcie wymaga historii służby oraz decyzji kadrowych. - parafraza zasad stosowania dokumentacji, komórka kadrowa i finansowa jednostki, 2026

Jak przygotować chronologię dla kadr?

Przygotuj chronologię w sześciu kolumnach: data od, data do, rodzaj służby lub aktywności, jednostka albo pracodawca, dokument źródłowy oraz uwaga o sposobie zaliczenia. Dzięki temu rozmowa dotyczy konkretnego przedziału, a nie ogólnego przekonania, że „brakuje roku”.

Z mojej praktyki przy analizie dokumentów wynika, że najskuteczniejsze zgłoszenie wskazuje jedną rozbieżność. Na przykład: ewidencja obejmuje okres od 12 maja 2018 r., lecz decyzja o powołaniu wskazuje 3 maja 2018 r. Tak sformułowaną sprawę można sprawdzić szybciej niż żądanie ponownego przeliczenia całej kariery bez załączników.

Chronologiczna lista okresów, wsparta numerami decyzji, daje kadrom materiał do weryfikacji i ogranicza ryzyko kolejnego błędu.

Jak dodatek wpływa na wzrost uposażenia

Dodatek zwiększa miesięczne należności o określony procent uposażenia zasadniczego, dlatego jego kwota może zmienić się z dwóch powodów: osiągnięcia kolejnego roku służby albo zmiany stawki zasadniczej. Nie oblicza się go jako procentu od dodatku służbowego, specjalnego czy motywacyjnego.

Jak obliczyć dodatek na przykładzie?

Pomnóż należne uposażenie zasadnicze przez procent odpowiadający pełnym latom służby. Przy ilustracyjnej podstawie 9 000 zł i 14 latach służby rachunek wynosi 9 000 zł × 14%, czyli 1 260 zł dodatku miesięcznie.

• 6 lat i 7 500 zł podstawy - ilustracyjny dodatek 6% wynosi 450 zł.
• 9 lat i 8 200 zł podstawy - ilustracyjny dodatek 9% wynosi 738 zł.
• 14 lat i 9 000 zł podstawy - ilustracyjny dodatek 14% wynosi 1 260 zł.
• 20 lat i 10 000 zł podstawy - ilustracyjny dodatek 20% wynosi 2 000 zł.
• 35 lat i 11 000 zł podstawy - ilustracyjny dodatek osiąga limit 35% i wynosi 3 850 zł.

Kwoty służą wyłącznie pokazaniu działania procentu. Nie są tabelą stawek w Wojsku Polskim ani indywidualnym wyliczeniem. Aktualną podstawę należy odczytać z decyzji lub dokumentu uposażeniowego.

Czym różni się wzrost procentu od wzrostu podstawy?

Wzrost procentu wynika z osiągnięcia kolejnego pełnego roku służby, natomiast wzrost podstawy następuje po zmianie należnego uposażenia zasadniczego. Oba zdarzenia mogą zwiększyć kwotę dodatku, lecz mają inne źródło i nie muszą wystąpić w tym samym miesiącu.

Żołnierz z 18% dodatkiem i podstawą 9 000 zł otrzymuje ilustracyjnie 1 620 zł. Po zwiększeniu podstawy do 9 500 zł, przy niezmienionym procencie, kwota rośnie do 1 710 zł. Po osiągnięciu 19 lat, przy tej samej podstawie 9 500 zł, wynosiłaby 1 805 zł.

Dodatek rośnie zarówno wraz z procentem stażowym, jak i wraz z należnym uposażeniem zasadniczym, ponieważ stanowi iloczyn tych dwóch wartości.

Jak zgłosić rozbieżność w naliczeniu

Błędne naliczenie najlepiej zgłosić pisemnie do właściwej komórki kadrowej lub finansowej, wskazując miesiąc, przyjęty procent, oczekiwany okres służby i dokument potwierdzający inną datę. Żądanie powinno dotyczyć weryfikacji danych oraz podstawy prawnej, a nie opierać się wyłącznie na własnym rachunku.

Co zrobić przy błędnym naliczeniu?

Zbierz co najmniej cztery dokumenty: decyzję personalną, historię przebiegu służby, decyzję dotyczącą dodatku oraz listę uposażenia za sporny miesiąc. Następnie opisz rozbieżność jednym zdaniem i poproś o pisemne wyjaśnienie sposobu ustalenia okresu.

1. Wskaż sporny miesiąc - podaj okres, w którym procent albo kwota miały zmienić się według dokumentów.
2. Podaj wartości - zestaw procent zastosowany na liście uposażenia z procentem wynikającym z własnej chronologii.
3. Dołącz podstawę - wskaż numer i datę decyzji, rozkazu lub innego dokumentu ewidencyjnego.
4. Poproś o wyliczenie - żądaj przedstawienia daty początkowej, okresów zaliczonych oraz zastosowanego przepisu.
5. Zachowaj potwierdzenie - przechowuj kopię pisma i dowód przekazania go właściwej komórce.
6. Skonsultuj tryb odwoławczy - jeżeli wydano decyzję, sprawdź zawarte w niej pouczenie i termin przewidziany dla dalszych czynności.

Czy można polegać wyłącznie na pasku uposażenia?

Nie, pasek lub lista uposażenia pokazują wynik naliczenia, lecz zwykle nie wyjaśniają całej historii okresów przyjętych przez kadry. Do oceny błędu potrzebne są również dokumenty personalne i rozstrzygnięcie określające procent dodatku.

Nie zwlekaj, jeśli rozbieżność powtarza się w kolejnych miesiącach. Zarazem nie zakładaj automatycznie winy komórki finansowej: błędna kwota może pochodzić z nieaktualnej informacji kadrowej, innej daty granicznej albo zmiany uposażenia zasadniczego.

Skuteczna reklamacja wskazuje konkretny miesiąc, konkretną wartość i dokument, z którego wynika odmienny sposób naliczenia.

Zastrzeżenie prawne i aktualizacja

Stan prawny artykułu sprawdzono w lipcu 2026 roku na podstawie Ustawy o obronie Ojczyzny oraz tekstu jednolitego rozporządzenia MON ogłoszonego w Dz.U. z 2026 r. poz. 611. Przed użyciem danych do decyzji finansowej trzeba ponownie sprawdzić ISAP, ponieważ nowelizacja może zmienić progi, tryb albo zakres zaliczanych okresów.

Które akty prawne trzeba sprawdzić?

Sprawdź art. 439 Ustawy o obronie Ojczyzny oraz § 31 aktualnego rozporządzenia w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych. Korzystaj z tekstu obowiązującego, wraz z późniejszymi zmianami, a nie z archiwalnej wersji znalezionej na forum.

• Ustawa o obronie Ojczyzny - tworzy ustawową podstawę systemu uposażeń żołnierzy zawodowych.
• Rozporządzenie MON z 9 stycznia 2023 r. - reguluje rodzaje dodatków i zawiera rozdział o długoletniej służbie.
• Rozporządzenie zmieniające z 20 grudnia 2024 r. - wprowadziło próg 2% po dwóch latach i coroczny wzrost.
• Tekst jednolity z 2026 r. - ułatwia odczytanie regulacji z uwzględnieniem ogłoszonych zmian.
• Indywidualna decyzja - pokazuje sposób zastosowania regulacji do konkretnego żołnierza zawodowego.

Dlaczego progi trzeba aktualizować przed publikacją?

Progi trzeba sprawdzać przed publikacją, ponieważ tekst rozporządzenia może zostać zmieniony, a starsze materiały nadal pojawiają się w wynikach wyszukiwania. Przykładem jest nieaktualny system 3%, 6%, 9%, 12% i 15%, który obowiązywał przed reformą z 1 stycznia 2025 r.

Treść nie zastępuje konsultacji z komórką kadrową, komórką finansową ani prawnikiem. Indywidualne prawo do dodatku, data podwyższenia oraz ewentualne wyrównanie wymagają oceny akt służbowych i aktualnego stanu prawnego.

Aktualne progi należy potwierdzać w ISAP przed każdą decyzją finansową, nawet jeśli wcześniejsze wyliczenie było prawidłowe.

Najczęściej zadawane pytania

Czy dodatek za długoletnią służbę to zwykły dodatek stażowy?

Nie, to świadczenie uregulowane przepisami dotyczącymi uposażenia żołnierzy zawodowych. Nie należy przenosić do niego automatycznie zasad z cywilnego prawa pracy ani sumować wszystkich okresów zatrudnienia.

Po ilu latach żołnierz otrzymuje pierwszy dodatek?

Pierwszy próg osiąga się po 2 latach służby wojskowej, a dodatek wynosi wtedy 2% należnego uposażenia zasadniczego. Reguła obowiązuje od 1 stycznia 2025 r. na podstawie zmienionego § 31 rozporządzenia MON.

Czy każda przerwa w służbie zeruje naliczanie?

Nie, skutek zależy od rodzaju przerwy, statusu prawnego oraz zasad zaliczania poszczególnych okresów. Komórka kadrowa powinna ocenić decyzje i pełną historię służby zamiast stosować automatyczną regułę zerowania.

Kiedy dodatek powinien wzrosnąć?

Dodatek rośnie po osiągnięciu kolejnego pełnego roku okresu służby przyjętego przez kadry. Dokładny moment ujęcia zmiany na liście uposażenia trzeba sprawdzić w decyzji, dokumentacji ewidencyjnej i rozliczeniu finansowym.

Czy praca cywilna wlicza się do dodatku?

Nie można jej doliczyć bez wyraźnej podstawy prawnej. Okres zatrudnienia, okres składkowy ZUS i okres służby wojskowej pełnią różne funkcje, dlatego świadectwo pracy samo nie przesądza o procencie dodatku.

Ile wynosi maksymalny dodatek za długoletnią służbę?

Maksymalna wysokość wynosi 35% należnego uposażenia zasadniczego po 35 latach służby wojskowej. Dalsze lata nie podnoszą procentu ponad limit zapisany w § 31 ust. 2 rozporządzenia.

Jak reklamować błędne naliczenie?

Zbierz decyzje personalne, historię służby, dokument dotyczący dodatku i listę uposażenia. W zgłoszeniu podaj sporny miesiąc, zastosowany procent, właściwą według dokumentów datę oraz prośbę o pisemne wyjaśnienie.

Czy dodatek liczy się od wszystkich składników uposażenia?

Nie, procent odnosi się do należnego uposażenia zasadniczego żołnierza zawodowego. Pozostałe dodatki do uposażenia żołnierza zawodowego nie powiększają podstawy tego konkretnego obliczenia, chyba że przyszła zmiana przepisów stanowiłaby inaczej.

Źródła i literatura

Poniższe źródła pochodzą z oficjalnych baz Rzeczypospolitej Polskiej i Ministerstwa Obrony Narodowej. Przy sporze dotyczącym indywidualnego stażu trzeba zestawić je z dokumentacją pozostającą w dyspozycji jednostki.

Gdzie sprawdzić tekst obowiązujących przepisów?

Tekst aktu najlepiej sprawdzać w ISAP lub Elektronicznym Dzienniku Ustaw, wyszukując numer pozycji i analizując późniejsze zmiany. Oficjalny komunikat MON pomaga zrozumieć cel reformy, lecz podstawą rozstrzygnięcia pozostaje treść przepisów.

1. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 20 grudnia 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 1942 - zmiana § 31 obowiązująca od 1 stycznia 2025 r.
2. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 9 stycznia 2023 r., Dz.U. z 2023 r. poz. 149 - akt bazowy dotyczący dodatków do uposażenia zasadniczego.
3. ISAP, tekst jednolity rozporządzenia, Dz.U. z 2026 r. poz. 611 - wersja ogłoszona 20 kwietnia 2026 r.
4. Ministerstwo Obrony Narodowej, „Uproszczone reguły przyznawania dodatku za długoletnią służbę wojskową” - komunikat z 31 grudnia 2024 r.
5. Ustawa z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2024 r. poz. 248 - ustawowa podstawa statusu służby i uposażeń.

Jak często kontrolować aktualność źródeł?

Tekst rozporządzenia należy sprawdzić przed publikacją i przed indywidualnym wyliczeniem, natomiast przegląd redakcyjny artykułu powinien odbywać się co najmniej raz na kwartał. Dane w tym materiale skontrolowano w lipcu 2026 r.; dokumentacja służbowa wymaga osobnej weryfikacji dla każdego żołnierza.

• ISAP - sprawdź nowelizacje oraz datę obowiązywania aktualnego tekstu.
• Dziennik Ustaw - potwierdź numer pozycji i treść przepisów zmieniających.
• Ministerstwo Obrony Narodowej - kontroluj komunikaty wyjaśniające nowe rozwiązania.
• Komórka kadrowa - potwierdź okres służby przyjęty w indywidualnej ewidencji.
• Komórka finansowa - zweryfikuj procent, podstawę i kwotę na liście uposażenia.

Przeczytaj również

• Uposażenie zasadnicze żołnierza - stawki, grupa uposażenia i termin wypłaty
• Kalkulator wynagrodzenia żołnierza - jak obliczyć uposażenie netto z brutto
• Dodatki do uposażenia żołnierza zawodowego - rodzaje, stawki i warunki przyznania

Więcej podobnych tematów znajdziesz w dziale Kariera.

Marcin Sadowski

Starszy chorąży rezerwy z 15-letnim doświadczeniem w jednostkach liniowych Wojska Polskiego. Przeszedł drogę od poboru po instruktora, dziś analizuje obronność i tłumaczy kandydatom, jak naprawdę wygląda rekrutacja, służba i sprzęt. Pisze na podstawie własnej służby i dokumentów źródłowych.